We have detected that you are located in . Do you want to switch to the local site?
Kilo yönetimi söz konusu olduğunda çevremizden birçok şey duyuyoruz. “Az yemek kilo verdirir, hareket etsen yeter, aslında bu iş sadece bir irade meselesi” gibi…
Halbuki kilo yönetimi yolculuğunda, sadece "irade" ile açıklanamayan biyolojik mekanizmalar rol oynar.1 Son yıllarda adını sıkça duyduğun, halk arasında ‘zayıflama iğneleri’ olarak bilinen GLP-1 (Glukagon Benzeri Peptid-1) tedavileri, aslında vücudunda doğal olarak bulunan bir işleyişin bilimin ışığında tedaviye dönüştürülmüş halidir.1 Peki, bu mekanizma nasıl çalışır ve kilo kontrolünde nasıl bir rol oynar? Öncelikle şu çok duyduğumuz GLP-1’in ne olduğunu anlatarak başlayalım.
GLP-1, aslında vücudumuzda doğal olarak üretilen bir hormondur.1 Yemek yediğimizde bağırsaklarımızdan salgılanır ve beynimize tokluk sinyalleri gönderir.1
GLP-1 reseptör agonistleri (GLP-1 RA), vücudumuzun ürettiği bu doğal hormonun etkisini taklit ederek çalışan ilaç grubudur.1 Ancak doğal hormon dakikalar içinde parçalanırken, bu tedaviler geliştirilmiş yapıları sayesinde vücutta daha uzun süre kalarak, tokluk hissinin daha uzun sürmesini sağlar.1
Bu tedaviler, vücudumuzda iştah ve tokluk düzenlenmesinde rol oynayan fizyolojik mekanizmaları destekleyerek etkisini gösterir. Temel olarak iki şekilde çalışır: İştahımızı kontrol etmemizi sağlar ve sindirimi yavaşlatır.1,2
Nasıl oluyor? diyenler için açıklayalım:
İlaçlar, merkezi sinir sistemini etkileyerek, özellikle beyindeki hipotalamus bölgesinde bulunan iştah merkezine etki eder.1,2 Açlık hissini azaltırken tokluk hissini artırır. Böylece yemek yemekle ilgili tokluk sinyallerinin daha etkin kullanılmasına katkı sağlayarak, daha uzun süre tok hissetmene yardımcı olabilir.2
Mide boşalmasını yavaşlatarak yiyeceklerin midede daha uzun süre kalmasını sağlar.2 Bu da yemekten sonraki tokluk hissinin süresini uzatır.
Arkadaşlarla ofisteyken, ailemizle evdeyken ya da bir yere gezmeye gittiğimizde sohbetler dönüp dolaşıp yemek konusuna geliyor. Kafamızın içindeki o “Haydi bir şeyler ye!” diyen ses ise hiç susmuyor.
Kafamızın içinde dönüp duran, hiç susmayan, tok olsak da durmadan bize yemeği ve yemek yemeyi hatırlatan o sesin bir adı var: ‘Food noise’ yani ‘yemek gürültüsü’.3,4
Fazla kilo ve obezite ile yaşayan birçok kişi için bu durum yalnızca bir iştah meselesi değil, belirgin bir zihinsel yük.3,4 Yiyeceklerin sürekli akılda olması, vücudun açlık ve tokluk sinyallerini yöneten mekanizmalarla bağlantılıdır ve iştahı yönetmeyi zorlaştırabilir.3,4
GLP-1 tedavileriyle birlikte iştah daha dengeli hale gelir. Bunun sonucunda gün içinde sürekli ne yenileceğini düşünme ya da aklın hep yemekte olması durumu azalır. Böylece yemek gürültüsü de daha az hissedilir. 1,4
Bu durum, daha bilinçli besin seçimleri yapabilmek ve alışkanlıkları değiştirmek için bir fırsat olabilir. GLP-1 tedavileri, iştah düzenlenmesini destekleyerek yaşam tarzı değişikliklerinin sürdürülmesine de yardımcı olabilir.1
Uzun yıllar boyunca kilo vermenin yolu, az yemek ve daha çok hareket etmek olarak görüldü. Bunları yaptığımız halde kilo veremediğimizde ise kendimizi başarısız hissetmeye başladık. Oysa ki az da yesek, hareket de etsek kilo veremememiz bizim suçumuz değil!
Kilo vermek istediğimizde, vücut bazen fizyolojik adaptasyonlar geliştirerek bu süreci zorlaştırabilir.1 Kilomuzu belirleyen, irademizin ötesinde genetik, çevresel ve biyolojik birçok faktör vardır.1 Kilo kaybı sonrası metabolizma hızında azalma ve açlıkla ilişkili hormonal yanıtların artması gibi biyolojik mekanizmalar devreye girebilir.1,4 Bu adaptasyonlar, kilo kaybının sürdürülmesini zorlaştıran temel fizyolojik nedenler arasında yer alır.1,4
Üstelik vücut, kaybettiği kiloyu geri almak için açlık hormonlarını (ghrelin) artırıp tokluk hormonlarını (leptin, PYY) baskılayabilir.3 İştah artışı, metabolizma hızında düşüş ve hormonal düzeylerdeki bu değişiklikler, verilen kilonun korunmasını zorlaştırabilir.4,5
Bu nedenle yalnızca egzersize veya diyete odaklanmak, her zaman beklenen sonucu almamızı sağlamayabilir.1 Kilo yönetiminde beslenme düzeni, yaşam tarzı ve gerektiğinde hekim tarafından planlanan ek tedaviler hep birlikte ele alındığında başarı şansın artabilir.1
GLP-1 tedavileri, obezite tedavisinde hekim değerlendirmesine bağlı olarak farmakolojik bir seçenek olarak kullanılabilir. Bu tedaviler genellikle cilt altına enjeksiyon yoluyla uygulanır ve iştahın düzenlenmesini desteklemeyi amaçlar.1
Tedaviye çoğunlukla düşük dozla başlanır ve vücudun ilaca uyum sağlamasına yardımcı olmak amacıyla doz, hekim tarafından zaman içinde kademeli olarak artırılır.1 Bu yaklaşım, tedavinin daha iyi tolere edilmesine yardımcı olabilir.1
GLP-1 tedavileri, beslenme düzeni ve yaşam tarzı değişiklikleriyle birlikte ele alındığında kilo yönetiminde daha etkili olabilir. Tedaviye uygunluk, uygulama şekli ve sürecin takibi mutlaka hekim kontrolünde planlanmalıdır.1
Her tedavide olduğu gibi GLP-1 tedavisinde de bir takım yan etkiler görülebiliyor. Önemli olan bu yan etkileri nasıl yönettiğimiz. Şimdi bu etkilerin ne olabileceğine bakalım.
GLP-1 reseptör agonistleri, mide boşalmasını yavaşlattığı ve sindirim sistemi üzerinde etkili olduğu için tedavi başlangıcında veya doz artışlarında bazı gastrointestinal yan etkiler görülebilir. Bunlar genellikle geçicidir ve zamanla azalabilir:2
Bu etkileri yönetmek için porsiyonları küçültmek, yağlı ve baharatlı yiyeceklerden kaçınmak ve yavaş yemek yemek gibi beslenme yaklaşımları faydalı olabilir.2 Unutma, eğer bu yan etkilerden birini yaşarsan mutlaka eczacına sormalı, doktoruna danışmalısın.
TR26OB00017
